PheBinh.comPhê Bình
Phân tích ký, tuỳ bút và kịch

Phân tích Ông Giuốc-đanh mặc lễ phục: tiếng cười trong Trưởng giả học làm sang

Phân tích Ông Giuốc-đanh mặc lễ phục (trích Trưởng giả học làm sang của Mô-li-e): tình huống hài, hai lớp kịch, cách tạo tiếng cười và ý nghĩa phê phán.

Old tailor workshop in Ha Noi with bolts of patterned silk on shelves, a tailor holding up an ornate jacket for a customer seen from behind, warm lamp light, playful mood

Ông Giuốc-đanh mặc lễ phục là đoạn trích hồi II vở hài kịch Trưởng giả học làm sang của Mô-li-e, nhà soạn kịch Pháp thế kỷ XVII. Đoạn trích xoay quanh việc ông Giuốc-đanh, một người giàu có xuất thân trưởng giả, thử bộ lễ phục mới để học làm người quý tộc, và bị những người thợ may lợi dụng sự ngờ nghệch ấy một cách khéo léo.

Giá trị của đoạn trích nằm ở tiếng cười: Mô-li-e cho khán giả cười từ tình huống, từ lời thoại, từ động tác, và qua tiếng cười phê phán thói học đòi, sĩ diện. Bài này phân tích đoạn trích ở góc nghệ thuật hài kịch — cách tạo tiếng cười, cấu trúc hai lớp kịch — rồi gợi ý dàn ý và đoạn mẫu ngắn để bạn tự viết.

Mô-li-e và vở hài kịch Trưởng giả học làm sang

Mô-li-e là nhà soạn kịch, diễn viên nổi tiếng của nước Pháp thế kỷ XVII, được coi là bậc thầy hài kịch. Các vở kịch của ông thường phê phán thói xấu của các tầng lớp trong xã hội đương thời bằng tiếng cười sắc sảo. Trưởng giả học làm sang ra mắt năm 1670, là một trong những vở tiêu biểu.

Nhân vật trung tâm, ông Giuốc-đanh, là một người giàu có thuộc tầng lớp trưởng giả, tức tầng lớp thị dân buôn bán có tiền. Ông khao khát được như giới quý tộc, nên thuê thầy dạy nhạc, dạy múa, dạy kiếm, dạy triết, và may quần áo theo kiểu quý phái. Sự học đòi vụng về ấy là nguồn tiếng cười xuyên suốt vở kịch.

Hiểu bối cảnh này giúp bạn thấy tiếng cười của Mô-li-e có đối tượng cụ thể: không phải chế giễu người giàu nói chung, mà chế giễu thói sĩ diện, chạy theo hình thức, muốn mua danh giá bằng tiền. Đây là cơ sở để bàn ý nghĩa phê phán ở cuối bài.

Cũng cần nhớ rằng tiếng cười của Mô-li-e không độc ác. Ông Giuốc-đanh đáng cười nhưng không đáng ghét: ông thật thà với mong muốn của mình, chỉ là mong muốn ấy đặt sai chỗ. Kẻ bị cười nhiều hơn là thói hư danh, và cả những người khéo lợi dụng nó. Giữ được sắc thái này, bài phân tích sẽ tránh được những nhận xét quá gay gắt về nhân vật.

Hai lớp kịch trong đoạn trích

Đoạn trích có thể chia làm hai lớp, mỗi lớp một kiểu tiếng cười:

LớpNhân vậtTình huốngKiểu tiếng cười
Lớp thứ nhấtÔng Giuốc-đanh và phó mayBộ lễ phục may hoa ngược; phó may bịa ra rằng người quý phái đều mặc như thế; ông Giuốc-đanh phát hiện áo phó may cùng loại vải với vải của mìnhCười sự ngờ nghệch bị lừa và cái lý lẽ trơ tráo
Lớp thứ haiÔng Giuốc-đanh và các thợ phụThợ phụ mặc lễ phục cho ông theo nghi thức, có nhạc; gọi ông bằng những danh xưng ngày càng sang để được thưởng tiềnCười thói háo danh bị khai thác đến tận cùng

Hai lớp có cùng một cơ chế: người khác hiểu điểm yếu của ông Giuốc-đanh và khai thác nó. Lớp thứ nhất khai thác sự ngu dốt về thời trang quý tộc; lớp thứ hai khai thác lòng háo danh. Phân tích theo cơ chế chung này giúp bài làm có chiều sâu hơn việc kể lại hai lớp.

Lớp thứ nhất: bộ lễ phục may hoa ngược

Một lỗi rõ ràng được biến thành "mốt". Bộ lễ phục may hoa ngược, ông Giuốc-đanh nhận ra ngay. Nhưng phó may chỉ cần nói rằng các nhà quý phái đều mặc như thế là ông chấp nhận, thậm chí hài lòng. Tiếng cười bật ra từ sự đảo ngược: cái sai được tôn lên thành cái sang chỉ nhờ một lời bịa.

Phát hiện bị bớt vải nhưng vẫn bị lừa. Ông Giuốc-đanh nhận ra áo của phó may may bằng chính loại vải mình đặt. Lẽ ra đó là bằng chứng bị ăn bớt, nhưng phó may đánh trống lảng và câu chuyện nhanh chóng trôi đi. Chi tiết cho thấy ông không ngốc hoàn toàn; ông chỉ bị lòng ham sang che mắt.

Lời thoại ngắn, nhịp nhanh. Các lời thoại giữa hai người ngắn gọn, đối đáp liên tục, kiểu hỏi – đáp lấp lửng. Nhịp nhanh khiến khán giả không kịp ngơi giữa các lần cười, và làm nổi bật sự nhanh trí láu lỉnh của phó may trước sự chậm chạp của ông Giuốc-đanh.

Thủ pháp tương phản. Một bên là người thợ khôn ngoan, một bên là ông chủ nhiều tiền mà thiếu hiểu biết. Tương phản giữa vị thế xã hội và trí khôn là nguồn tiếng cười quen thuộc của hài kịch.

Lớp thứ hai: những danh xưng được trả bằng tiền

Ở lớp thứ hai, các thợ phụ mặc lễ phục cho ông Giuốc-đanh theo một nghi thức có nhạc đệm, động tác nhịp nhàng như một điệu múa. Bản thân việc mặc áo đã được sân khấu hoá thành trò vui, tạo nên tiếng cười bằng hình ảnh và động tác — điều mà chỉ kịch mới làm được trọn vẹn.

Đỉnh điểm của tiếng cười là chuỗi danh xưng. Thợ phụ gọi ông là "ông lớn", ông thưởng tiền; gọi lên "cụ lớn", ông thưởng thêm; gọi lên "đức ông", ông lại thưởng nữa. Mỗi bậc danh xưng tăng lên là một lần túi tiền vơi đi. Thói háo danh của ông bị khai thác một cách lộ liễu đến mức khán giả nhìn thấy rõ cái giá của sự sĩ diện.

Khi phân tích, bạn nên nhấn vào tính tăng tiến của chuỗi danh xưng và phản ứng của ông Giuốc-đanh sau mỗi lần được gọi. Ông không hề nhận ra mình đang bị lợi dụng; ngược lại, ông tính toán xem danh xưng tiếp theo đáng giá bao nhiêu. Chính sự hớn hở ấy làm tiếng cười trở nên sâu cay.

Về kỹ thuật, chuỗi danh xưng là một ví dụ của thủ pháp lặp có biến đổi: cùng một hành động gọi và thưởng lặp lại ba lần, mỗi lần nâng lên một bậc. Khán giả đoán trước được bước tiếp theo, và chính sự đoán trước ấy làm họ cười to hơn khi nó xảy ra.

Nghệ thuật tạo tiếng cười và ý nghĩa phê phán

Phần nghệ thuật nên được trình bày gắn với chi tiết cụ thể:

  • Cười từ tình huống: lỗi may hoa ngược được biện minh thành mốt quý phái; người bị lừa lại hài lòng.
  • Cười từ lời thoại: đối đáp nhanh, lý lẽ trơ tráo của phó may, danh xưng tăng dần của thợ phụ.
  • Cười từ động tác: nghi thức mặc áo có nhạc đệm, nhân vật bị xoay như một hình nộm.
  • Cười từ tính cách: sự ngờ nghệch, háo danh của ông Giuốc-đanh lặp lại nhất quán qua mọi tình huống.
  • Ý nghĩa phê phán: tiếng cười nhắm vào thói học đòi, sĩ diện, muốn mua danh giá bằng tiền mà không có hiểu biết; đồng thời cho thấy người ta dễ bị lợi dụng khi bị lòng ham hư danh che mắt.

Bạn có thể liên hệ thói học đòi hình thức trong đời sống hôm nay, nhưng chỉ nên viết vài câu ở phần mở rộng, tránh biến bài phân tích thành bài nghị luận xã hội.

Dàn ý, đoạn mẫu và lỗi hay gặp

Dàn ý gợi ý cho đề phân tích đoạn trích Ông Giuốc-đanh mặc lễ phục:

  1. Mở bài: giới thiệu Mô-li-e, vở Trưởng giả học làm sang và đoạn trích; nêu vấn đề — tiếng cười chế giễu thói học đòi làm sang.
  2. Lớp thứ nhất: bộ lễ phục hoa ngược, lý lẽ của phó may, chi tiết vải bị bớt.
  3. Lớp thứ hai: nghi thức mặc áo có nhạc, chuỗi danh xưng và tiền thưởng.
  4. Nghệ thuật hài kịch: tình huống, lời thoại, động tác, tính cách.
  5. Ý nghĩa phê phán: thói sĩ diện, hư danh và cái giá của nó.
  6. Kết bài: sức sống của tiếng cười Mô-li-e; một suy nghĩ của em về việc làm đẹp cho đúng với hiểu biết của mình.

Đoạn mẫu: "Chỉ ba lần đổi cách xưng hô, Mô-li-e đã cho khán giả thấy cả một cái thang danh vọng được bán từng bậc. Mỗi lần thợ phụ nâng một bậc, ông Giuốc-đanh lại móc túi, mặt hớn hở như vừa được phong tước thật. Người ta cười không phải vì mấy đồng tiền thưởng, mà vì ông chủ giàu có kia đang tự nguyện trả giá cho một thứ hoàn toàn rỗng."

Lỗi hay gặp: kể lại đoạn trích từ đầu đến cuối; chỉ khen "hài hước" mà không chỉ ra cơ chế tạo tiếng cười; quên rằng hài kịch được viết để diễn, nên bỏ qua động tác và âm nhạc trên sân khấu.

Đọc đoạn trích như một kịch bản: lời chỉ dẫn sân khấu

Hài kịch được viết để diễn, nên khi đọc, bạn cần chú ý cả những dòng chỉ dẫn sân khấu — phần mô tả hành động, nhạc, cách nhân vật ra vào. Trong đoạn trích, chỉ dẫn cho biết các thợ phụ mặc áo cho ông Giuốc-đanh theo nhịp nhạc, như đang trình diễn một điệu múa. Nếu bỏ qua những dòng này, người đọc sẽ mất đi một nửa tiếng cười.

Hãy thử hình dung trên sân khấu: một người đàn ông bệ vệ đứng giữa, bốn người thợ vừa nhảy vừa cởi bộ áo cũ, khoác bộ lễ phục mới với những bông hoa may ngược, còn nhân vật chính thì vênh váo tự hào. Hình ảnh ấy tự nó đã buồn cười, chưa cần đến lời thoại.

Khi viết bài, bạn có thể dành một đoạn ngắn để chỉ ra tiếng cười đến từ hành động và hình ảnh sân khấu. Đây là điểm phân biệt giữa phân tích kịch và phân tích truyện: kịch có thêm một chiều thể hiện bằng thân thể, âm nhạc, không gian. Một bài phân tích hài kịch chỉ dựa vào lời thoại sẽ thiếu đi đặc trưng quan trọng nhất của thể loại.

Ngoài ra, nên để ý cách Mô-li-e sắp xếp lối ra vào của nhân vật: phó may xuất hiện trước, thợ phụ theo sau, mỗi người một chiêu khai thác khác nhau. Sự nối tiếp ấy tạo cảm giác ông Giuốc-đanh bị bủa vây bởi những kẻ hiểu rõ điểm yếu của mình.

Câu hỏi thường gặp

Ông Giuốc-đanh mặc lễ phục được trích từ vở kịch nào?

Đoạn trích thuộc hồi II vở hài kịch Trưởng giả học làm sang của Mô-li-e, ra mắt năm 1670. Vở kịch kể về ông Giuốc-đanh, một người trưởng giả giàu có muốn học làm quý tộc.

Đoạn trích có mấy lớp kịch?

Thường chia làm hai lớp: lớp ông Giuốc-đanh với phó may xoay quanh bộ lễ phục may hoa ngược, và lớp ông Giuốc-đanh với các thợ phụ mặc áo cho ông và gọi ông bằng những danh xưng ngày càng sang để được thưởng tiền.

Tiếng cười trong đoạn trích được tạo ra bằng cách nào?

Tiếng cười đến từ tình huống trớ trêu, lời thoại đối đáp nhanh và trơ tráo, động tác sân khấu có nhạc đệm, và tính cách ngờ nghệch, háo danh nhất quán của ông Giuốc-đanh. Tất cả cùng khai thác điểm yếu ham hư danh của nhân vật.

Mô-li-e phê phán điều gì qua đoạn trích?

Mô-li-e phê phán thói học đòi, sĩ diện, muốn mua danh giá bằng tiền mà thiếu hiểu biết. Đoạn trích cũng cho thấy người bị hư danh che mắt rất dễ bị kẻ khác lợi dụng.

Tên tác giả và nhân vật nên viết thế nào?

Nên viết theo cách phiên âm trong sách đang học, thường là Mô-li-e và ông Giuốc-đanh. Giữ thống nhất một cách viết trong toàn bài, tránh lúc viết phiên âm lúc viết nguyên dạng tiếng Pháp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138